حسادت واکنش کودک نسبت به از دست دادن محبت است. یعنی آنکه کودک از محبت و توجهی که والدینش به برادر یا خواهرش می کنند حسادت می کند. این از دست دادن محبت می تواند واقعی یا خیالی باشد.

حسادت همواره در طول تاریخ بین فرزندان وجود داشته است. سن اولین قتلی که در تاریخ بشر روی داد به خاطر حسادت قابیل نسبت به هابیل بود. و برادران حضرت یوسف نیز به خاطر حسادتی که به او داشتند می خواسته او را از بین ببرند.

بسیاری از روان شناسان حسادت را واکنش طبیعی کودک می دانند، اما برخوردهای نادرست والدین با آن باعث تشدید حسادت به فرزندان و بروز مشکلاتی می شود که حتی ممکن است این مشکلات تا بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند.

معمولا والدین به حسادت به عنوان مساله منفی نگاه می کنند. اما مشاجرات کودکان با یکدیگر و حسادت بین آنها باعث می شود که آنها یاد بگیرند چگونه از حق خود در جامعه دفاع کنند، با دیگران شریک شوند. بسیاری از تک فرزندانی نازپرورده تربیت شده اند چنین تواناییهایی ندارند.

سن بروز حسادت

معمولا حسادت از حدود سن 15 ماهگی شروع می شود و به مرور افزایش می یابد. اوج شدت حسادت کودکان معمولا در سنین 2 تا 4 سالگی است. عمدتا حسادت کودکان پس از 5 سالگی کاهش پیدا می کند. در این سن به دلیل ورود به مهد کودک، مدرسه و اجتماع وابستگی کودک به والدینش کمتر می شود. 

 روشهای ابراز حسادت در کودکان

کودکان به شیوه های مختلفی حسادت خود را ابراز می کنند معمولا کودکان کوچکتر حسادت خود را بدون پرده پوشی وآشکارا بیان می کنند. آنها ممکن است آشکارا تمایل داشته باشد به نوزاد صدمه بزند و یا آنکه آرزوی مرگ او را بکند.

مامان من از این بچه خوشم نمی یاد.

مامان این بچه را برگردون سر جای اولش.

مامان چرا این بچه را به دنیا آوردی تو که من را داشتی

 اماکودکان بزرگتر معمولا به شکل پنهان تری حسادت خود را ابراز می کنند بویژه اگر والدین آنها برخورد نامناسبی با حسادت آنها داشته باشند آنها معمولا به شکل غیر مستقیم حسادتشان را ابراز می کنند. برخی از شیوه های غیر مستقیم ابراز حسادت عبارتند از:

بازگشت به رفتار دوره شيرخوارگي مانند شب ادراری مکیدن انگشت،كوشش براي جلب توجه از طريق تظاهر به ترس هايي كه قبلا نداشته است، خواستن غذاهاي مخصوص، گرفتن بهانه های بی مورد، شيطنت، ناسزاگويي، تظاهر به بي نيازي از محبت و توجه اطرافيان، شكستن و خراب كردن اسباب بازیها، آزار فرزند کوچکتر وجانواران، خرابكاري‌،‌ بدرفتاري، تكبر، تقلب، اداي كلمات ركيك، مشکلات خواب، بیماریهای جسمی، خود را به بیماری زدن.

اگر این نشانه ها همراه یا کمی پس از به دنیا آمدن فرزند جدید ظاهر شوند می توان گفت که علت آن حسادت کودک به برادر یا خواهرش است.

گاهی فرزند اول رفتارهای متناقضی نسبت به برادر یا خواهر کوچکش انجام می دهد. مثلا گاهی می رود و نوزاد را می بیند و نوازش می کند که والدین فکر می کنند که او نه تنها از ورود فرزند جدید ناراحت نیست بلکه او را نیز خیلی دوست دارد. اما چرا او این کار را انجام می دهد.

گاهی اوقات وقتي كودك از برادر یا خواهر كوچكترش متنفر است ولي حق ندارد احساساتش را بروز دهد در خیال آرزو و تصور می کند كه نوزاد را از پنجره بيرون پرتاب کرده و یا به او صدمه رسانده است.کودکان نمی توانند بین خیال و واقیعت تفاوت قایل شوند و فکر می کنند اگر تصور کنند که به خواهر یا برادر کوچکترشان صدمه رسانده اند واقعا این اتفاق افتاده است به همین دلیل،كودك از اين خيالات وحشت زده مي شود و به تخت خواب نوزاد مي رود تا مطمئن شود آيا او هنوز آنجا هست يا نه؟ حتی ممکن است او را ببوسد در چنین شرایطی والدین فکر می کنند فرزندشان نوزاد را خیلی دوست دارد.

تفاوت فرزندان درحسادت 

معمولا فرزندان اول نسبت به فرزندان دیگر حسودتر هستند به دلیل آنکه تا قبل از تولد فرزند دوم، موقعيتي بي همتا و حسادت برانگيزی داشته اند. والدين از تولد فرزندان اولشان بسیار خوشحالند و توجه زيادي را صرف او می کنند و او مانند یک شاهزاده زندگی می کند هر خواسته ای دارد بلافاصله برایش تهیه می شود و همه دست به سینه آماده خدمت گذاری به او هستند و همه به او توجه می کنند. اما ناگهان با ورود فرزند دوم، از کانون توجه خارج می شود و مورد محبت، مراقبت و توجه فوري قرار نمي گيرند حالا باید محبت و توجهی که قبلا کاملا مال او بود را با این تازه وارد تقسیم کند. او بايد منتظر بمانند تا نيازهاي نوزاد برآورده شود و حتی به او تذكر داده مي شود كه ساكت باشد تا نوزاد جديد را آشفته نكند.

هيچ كس نمي تواند توقع داشته باشند كه فرزند اول بدون دعوا و مبارزه با این شرایط جدید کنار بیاید. او سعي مي كند موضع قدرت و امتياز سابق را دوباره به دست آورد. اما مسلما تلاشش براي بازگشت به دوران سابق محكوم به شكست است. معمولا فرزندان اولی که نازپرورده بار آمده اند حسادت بیشتر خواهند داشت، از طرف دیگر هر چه فاصله سنی بین دو فرزند بیشتر باشد حسادت فرزند اول کمتر خواهد بود. مثلا یک کودک 8 ساله در مقایسه با کودک 2 ساله از تولد یک فرزند جدید کمتر ناراحت می شود دلیل این مساله این است که هر چه کودک بزرگتر می شود ارتباط بیشتری با جامعه پیدا می کند و وابستگی اش به والدین و به ویژه مادرش کمتر می شود.

تحقیقات نشان داده است که فرزندان دوم حسادت کمتری را نشان می دهند، چون آنها هیچگاه به تنهایی مورد توجه انحصاری والدین خود نبوده اند. اما رفتارهای غلط والدین می تواند باعث تشدید حسادت در کودک دوم شود.

مقدار و شدت حسادت در کودکان،‌ متفاوت است و با عواملي از قبيل سن، جنس، هوش و رشد ذهني، تعداد فرزندان و طرز رفتار والدين بخصوص رفتار مادر بستگي دارد. حسادت کودکان بين 2 و 4 سالگی بیشترین شدت خود را دارد. ازهر سه بچه حسود دو نفرشان دخترند. حسادت در ميان اطفال باهوشتر بيشتر است. در روابط بين دختر و دختر حسادت بیشتری وجود دارد تا روابط دختر پسر و روابط پسرو پسر.

هرچه فرزندان در يك خانواده كمتر باشد، حسادت در ميان آنها بيشتر است و همانطور که قبلا هم گفته شد، فرزند اول معمولا حسادت بیشتری دارد.

علت اصلی حسادت 

نیاز به محبت

 مهمترین دلیل حسادت کودکان نیاز به محبت است. یکی از نیازهای اساسی همه کودکان، نیاز به توجه ومحبت است. اهمیت این نیاز برای آنان شبیه نیاز به غذا و آب است. همانطور که کودک در صورت نداشتن تغذیه مناسب دچار مشکل می شود، عدم توجه و محبت نیز می تواند اثرات منفی جدی بر کودک وارد سازد. تا جائیکه برخی از کودکانی که مورد بی توجهی قرار می گیرند، رشد جسمی و ذهنی آنان متوقف شده و حتی می میرند. بنابراین کودک می خواهد به هر قیمت توجه و محبت والدینش را بدست آورد.

کودکان می خواهند همواره مورد توجه والدین خود بویژه مادر قرار گیرند. حال تصورکنید فرد دیگری بیاید و بخشی از این توجه و محبت والدینش را از او بگیرد، طبیعی است که نسبت به او احساس حسادت داشته باشد. کودک نمی تواند و نمی خواهد توجه و محبت مادر را بادیگری تقسیم کند، او همه توجه و محبت والدین را می خواهد و نمی تواند بپذیرد که آنرا با فرد دیگری تقسیم کند و به همین دلیل است که هیچگاه والدین نمی توانند فرزندانشان را قانع کنند که دارند با آنها به عدالت رفتار می کنند چون آنها محبت برابر نمی خواهند بلکه همه توجه مادر را می خواهند. 

به دلیل وجود این نیاز ذاتی در همه کودکان وجود حسادت و اختلاف بین فرزندان تا اندازه ای طبیعی است اما رفتارهای غلط والدین ممکن است موجب تشدید اختلافات و حسادت بین فرزندان شودکه در ادامه برخی از رفتارهایی که موجب تشدید حسادت می شود را توضیح می دهم.

 در صورت تمایل برای مطالعه مطالب بیشتر درباره حسادت کودکان و راه کارهای کاهش  می توانید به کتاب دکتر بهشتیان با عنوان روشهای کاهش حسادت  خواهر برادرها مراجعه فرمائید