تاریخچه
كودك آزاري پديده جديدي نيست وسابقه طولاني داردواززمانهاي كهن اين معضل وجود داشته است كه در زير به چند نمونه از آن اشاره شده است :
- دررم قديم كشتن فرزند حق قانوني والدين بود.
- اعراب قبل از روي آوردن به دين مقدس اسلام فرزندان دختر خود را زنده به گور مي كردند . - فروش دختران در چين قديم رايج بوده است . - فرعون در شرايط خاصي دستور قتل پسران را صادر ميكرد .
اتعریف کودک آزاری
كودك آزاري پديده جديدي نيست وسابقه طولاني داردواززمانهاي كهن اين معضل وجود داشته است كه در زير به چند نمونه از آن اشاره شده است :
- دررم قديم كشتن فرزند حق قانوني والدين بود.
- اعراب قبل از روي آوردن به دين مقدس اسلام فرزندان دختر خود را زنده به گور مي كردند . - فروش دختران در چين قديم رايج بوده است . - فرعون در شرايط خاصي دستور قتل پسران را صادر ميكرد .
انواع کودک آزاری
كودك آزاري انواع مختلفي داردكه عبارتند از :
كودك آزاري جسمي :هرعملي كه در نتيجه آسيب عمدي با صدمه جسمي به وجود آيد كه شامل تنبيه جسمي نامعقول ويا تنبيه شديد غير موجه است .
كودك آزاري جنسي :درگير نمودن كودك در فعاليت هايي است كه منجر به ارضاي جنسي فرد بزرگسال شود .وادار كردن كودك به انجام اعمال جنسي ،تماشاي صحنه هاي مبتذل وجنسي ،عريان شدن .
كودك آزاري عاطفي : با كودك طوري رفتار شود كه موجب گسستن طفل از ديگران واز الگوهاي رفتاري شود كه مي تواند منتهي به اختلال در رشد مثبت اجتماعي فرد گردد.
غفلت از كودك :غفلت تحصيلي : عدم اهميت به عملكرد كودك در مدرسه ويا عدم ثبت نام وي در مدرسه ، غفلت پزشكي : عدم درمان به موقع كودك هنگام بيماري ،غفلت از نيازهاي اساسي : عدم تامين پوشاك ، غذا وديگر نيازهاي اساسي كودك به مقدار كافي ،ومحروميت از اقداماتي كه براي رشد طبيعي كودك نياز است . ترك كودك وعدم تامين نيازهاي روحي – هيجاني وي و... .
كودك آزاري سياسي : استفاده از كودك براي مقاصد سياسي .مانند ازدواجهاي سياسي . استفاده از كودكان در جنگها براي جاسوسي
كودك آزاري اقتصادي : كودك را به كار سنگين وطولاني واداشتن .
روش اعمال خشونت
روشهاي اعمال خشونت يا بصورت مستقيم (كتك زدن ) مي باشد ويا به صورت غير مستقيم (بي توجهي وسهل انگاري ) انجام مي گيرد .
عمل (Activeabuzer)معمولايكي ازوالدين به عنوان آزاردهنده فعال مي كند يعني مستقيما به اجراي خشونت عليه كودك مي نمايد ووالد ديگر نظاره گراعمال خشونت عليه كودك بوده وهيچ گونه دفاعي از اوبه عمل نمي آورد ويا غافل از آن چيزي است كه عليه كودك اتفاق مي افتد ،دراين مورد چنين والدي آزاردهنده غيرفعال
محسوب ودركشورهاي توسعه يافته مستوجب (Passive abuser(
مجازات قانوني مي باشد .
دركودك آزاري جسمي :خشونت عموما توسط دست انجام مي گيرد مانند :سيلي زدن ،پرتاپ كردن ،تكان دادن ،فشردن ،سوزاندن ،استفاده از آتش سيگار ،شلاق زدن ،نيشگون گرفتن ،زدن با تركه و...
در كودك آزاري عاطفي يا روحي : خشونت عموما به صورت : تحقير وتوهين ،رفتارهاي انظباطي سركوبگرانه ،انتظارات بيش از حد نامتناسب با سن كودك ،ترساندن مكرر كودك از تنبيه بدني ،رفتارهاي انفجاري و غير قابل پيش بيني عليه كودك ،اعمال خشونت عليه همسر درمقابل چشم كودك ،دشنام و... مي باشد
علائم و نشانه های مهم در کودک تحت آزار جسمی
شاخصهاي رفتاري :
احتياط فراوان در تماس فيزيكي با بالغين،گوشه گيري يا حالت دفاعي گرفتن شديد، ترس شديد از والدين ،درخواست غذا از ديگران يا دزدي موادغذايي ،غالبا دير به مدرسه مي آيند وزياد غيبت ميكنند .
شاخصهاي كلامي :
اعلام كتك خوردن ازسوي والدين،سوالاتي چون:
ميتوانم با شما زندگي كنم ؟ميتوانم بيايم خانه شما؟دارند.گاهي ميگويند
مكان مناسبي براي خواب نداشته اند ويا به اندازه كافي غذا نخورده اند
شاخصهاي خانوادگي :
خانه وضعيت كثيف وبه هم خورده دارد. رفت وآمد محدودي دارندو معمولا اجتماع گريزند .كودك خود راشرورمعرفي ميكنند. در صحبت كردن از كلمات تحقير وتوهين آميزاستفاده مي كنند. والدين نمي گذارند كودك با دوستانش رفت وآمد كند .
ازنقطه نظر روانشناسي سوء استفاده عاطفي به طور كلي به پنج شكل زير صورت مي گيرد :
طرد كردن
درفساد رفتن
ناديده گرفتن
ايجاد وحشت
جدايي يا ايزوله كردن
طرد كردن: با كودك طوري رفتارشود كه اين معنا را درذهن متبادركند كه كاش وجود نداشت.ممكن است سرپرست كودك بااواصلا صحبت نكند يااورارها سازد.
ناديده گرفتن: يكي از والدين حضورفيزيكي در كنار طفل داردولي عملا از لحاظ عاطفي در دسترس نيست . والديني كه به كودك خودعلاقه نشان نميدهند وجوداو را به رسميت نمي شناسندوبا اوصحبت نميكنند.
ايجاد وحشت : وقتي والدين تنها يكي ازكودكانشان را به باد انتقاد ميگيرند تنبيه يا مسخره ميكنند .
جدايي يا ايزوله كردن : وقتي به كودكي اجازه شركت در فعاليتهاي سازنده با همسالانش داده نشود بتدريج احساس انزوا ميكند. دراتاق حبس شده ودرمعرض محركهاي محيط اجتماعي قرار نمي گيرد.
درفساد رفتن: زماني كه والدين خود اجازه استفاده ازموادمخدر،شركت دراعمال وحشيانه،نظاره كردن آنراميدهند.نشان دادن عكسهاي مستهجن يااعمال جنسي و...
علائم کودک آزاری عاطفی ، مسلحانه وغفلت هیجانی
علائم فيزيكي: ندارد
علائم رفتاري: كودك بازي نميكند، بندرت مي خندد، اعتماد بنفس بسيارپايين، با اكراه غذا مي خورد، مهارت اجتماعي كم، ازارتباط منفعل باديگران خودداري ميكند ، پس رفت به دوران اوليه كودكي
ودائم درحال شكايت است، سعي درجلب حمايت ديگران، افزايش درخواستها .
شاخص هاي كلامي : اشكال درخوابيدن را ذكر ميكند، توصيف خود با واژه هاي منفي وتحقيرآميز،ابراز بي ميلي نسبت به برنامه خانواده.
شاخص هاي والدين : داشتن انتظارات غير واقعي از كودك، عدم فقدان دانش و سرزنش دائم كودك، علاقه مندي به كودك،
مهارت لازم جهت پرورش كودك، توجه بيشتر به نيازهاي خود تا به نيازهاي كودك، انتظارازاو جهت برآورده ساختن نيازهاي هيجاني
وروحيشان ،سخن گفتن باكلمات تحقيرآميز .
همگیر شناسی
كودك آزاري جسماني درتمام جوامع به چشم ميخورد وارتباطي با مليت ،شان اجتماعي وتحصيلات ندارد، البته در مشرق زمين به دليل باورهاي مذهبي مردم كودك آزاري نسبتا كمتر ديده ميشود . اين سندروم درتمام گروههاي سني ونژادي وسطوح مختلف اجتماعي ،اقتصادي و در هردو جنس ديده ميشود.
بيشتركشورهاي جهان براي حفظ سلامت كودكان قانوني دارند كه هر
گاه كه والدين آسيبي به فرزندان وارد كنند درمقابل قانون بايستي جوابگو باشند ودر صورت احراز عدم صلاحيت والدين براي نگه داري كودك حضانت وي از والدين گرفته خواهد شد .
علل کودک آزاری
علل مربوط به كودك آزاري رابه سه دسته ميتوان تقسيم كرد:
علل مربوط به کودک
برخي كودكان بيش ازسايرين موردآزار قرارميگيرند:
- كودك نارس كه تغذيه وسرپرستي اومشكل بوده
كودك داراي ناهنجاري بخصوص عقب ماندگي ذهني ومعلوليت جسمي
-كودك سالمي كه والدين اوراغيرطبيعي ميدانندمثل كودكي كه رشد اوكم است
-كودك كه دائما گريه ميكند،آرام وقرارندارد وبه طورغيرمنتظره . بيمارميشود
- كودكاني كه غالبااولين فرزند خانواده بوده
- كودكان نامشروع ويا ناخواسته
علل خانوادگي :
تنش و ناهماهنگي در خانواده، ساختار خانواده،شرايط اجتماعي اقتصادي نامناسب، آگاهي در مورد خصوصيات كودك.
تنش وناهماهنگي درخانواده: اكثركودكان قادرند فقط يك عامل تنش زا مثل خانه كوچك ، جدايي والدين يا عدم تحصيلات پيوسته را بدون مشكل جدي تحمل كنند ، اما چنانچه چندين عامل تنش زا دركنارهم قراربگيرند تحمل تاثيرات مخرب آنها غيرممكن ميشود چنين وضعيتي كودك رابسمت ناسازگاري مي كشاند. كودك آزاري بدترين مخربترين شكل استرس است كه بر زندگي روزمره كودك تاثيرميگذارد و نتيجه رفتارفردي است كه كودك به اواعتماد داشته است.
ساختارخانواده:
كودكاني كه تنها با يكي از والدين خود زندگي ميكنند بيش از ديگران درمعرض بي توجهي و آزار جسمي قرار ميگيرند. خشونت بخصوص در خانواده هاي بزرگتر بيشتر به چشم مي خورد چرا كه فرزند بيشتر در خانواده يعني كار، مسئوليت و نيازهاي بيشتر. بيماريهاي رواني والدين، افسردگي ،سوء مصرف از جمله علل آزار كودكان است.آزار بخصوص آزار جنسي بيشترين فراواني را در خانواده هايي دارد كه سازمان نيافته اند و از لحاظ اجتماعي منزوي هستند.
شرايط اقتصادي –اجتماعي نامناسب :
شرايط اقتصادي ازجمله امكانات ناچيز براي نگهداري ازكودك ،خانوادهاي پرجمعيت وناامن وعدم مراقبت بهداشتي در بروزبد رفتاري پيش بيني كننده قدرتمند است. والدين جوان وكم سن وسال ، پدر ومادرناتني ، والدين خوشگذران،والديني كه دركودكي مورد كودك آزاري قرار گرفته اند ،والدين پرخاشگر داراي اختلالات رواني و سايتوتيك ووالديني كه دچار حاملگي هاي ناخواسته وپي در پي شده اند افرادي هستند كه احتمالابيش از سايرين كودك خود را مي آزارند.
آگاهي درمورد خصوصيات كودك :
والدين آزار دهنده اغلب انتظار دارند كودك كاري راانجام دهد كه هنوز قادربه انجام آن نيست .آنها انتظاردارند كودك قوانين پيچيده آنها را به خاطرداشته وازآنها اطاعت كنند ورفتارهايي مثل شستشو، لباس پوشيدن وبقيه كارهاي خودرابه خوبي انجام دهد.آنها براساس الگوهاي متعصبانه ارتباط برقرار ميكنندوزمانيكه كودك به بايدهاي آنها پاسخ نميدهدعصباني ميشوند . انظباطهاي آزار دهنده اغلب نتيجه اين باور است كه كودكان خردسال قادرند رفتاربهتري داشته باشند وعمدا بي ادبي ميكنند تا براي والدين مشكل درست كنند.
علل اجتماعي وفرهنگي :
ازعلل اجتماعي وفرهنگي كودك آزاري ميتوان درآمدكم يا بيكاري وانزواي اجتماعي رانام برد.عوامل فرهنگي شامل ارائه خشونت به
مردم ودرمعرض خشونت قراردادن آنهااز طريق وسايل ارتباط جمعي وپذيرش اين خشونت و شدت عمل دربين اعضاي خانواده ومدرسه بعنوان امري طبيعي هستند.
ويژگي جامعه اي كه آزاردرآن رواج دارد: عدم وجودقوانين مشخص در زمينه حمايت از كودكان، مقبوليت خشونت در سطح جامعه ، ارائه خشونت دررسانه هاي گروهي ونابرابريهاي اجتماعي، وجود خشونتهاي سازمان يافته (جنگ )
عوارض کودک آزاری
عوارض كودك آزاري درفرد:
جسمي اختلالات بينايي وشنوايي، پارگي وصدمات ارگانهاي داخلي خونريزي ناشي ازصدمات داخلي،معلوليت يا حتي مرگ و...
اختلالات تجزيه اي واضطرابي ،افسردگي وافكار خودكشي عاطفي اشكالات كلامي، كاهش اعتمادبه نفس عقب ماندگي رشد اجتماعي
عوارض كودك آزاري برخانواده:
پرخاشگريها وفشارهاي والدين كودكان را در معرض فرار ازخانه،
انواع بزهكاري ها وقرباني شدن درخيابانها و پرخاشگري با والدين
قرار مي دهد ، اين افراد قادربه حفظ روابط صميمانه وهمكاري با
والدين نيستند .
عوارض كودك آزاري بر جامعه :
آسيب به ديگران،رفتارهاي ضد اجتماعي وتخريبگرانه ،اعتياد،ارتباطات اجتماعي غير عادي (ستيزه جويي وجلب توجه كردن منفي)،انزواي اجتماعي ،جدايي وطلاق در بزرگسالي .
راهکار های اساسی برای پیش گیری
- ثبت دقيق تمام موارد تولد نوزادان در اسرع وقت به طوري كه مانع نوزاد كشي،ربودن وفروش كودك گردد.
- اجراي برنامه آگاه سازي وارائه اطلاعات به والدين.
- دسترسي كودكان به مراكزمشاوره ازطريق تلفن ياحضوري .
- تلاش در جهت كاهش فقر،اعتياد وبيكاري.
- بازنگري واصلاح قوانين موجود درباره حقوق كودكان و تصويب قوانين بازدارنده ازتنبيه بدني وسوءاستفاده ازآنها.
- برقراري يك سيستم گزارش دهي دائمي در سطح كشوربراي موارد آزار كودكان .
اعلامیه حقوق کوددک
مجمع عمومي سازمان ملل اين اعلاميه حقوق كودك را با اين هدف كه ايام كودكي توام با خوشبختي بوده رسما به آگاهي عموم ميرساند واز پدران ومادران ،سازمانهاي داوطلب ،دولتها و... خواستار است تا اين حقوق را به رسميت شناخته ودر جهت رعايت اين حقوق از طريق قوانين وساير تمهيداتي كه به تدريج باتوجه به اصول زير تدبير ميگردند اهتمام ورزند :
اصل 1- كودك بايستي ازكليه حقوق مندرج دراين اعلاميه برخوردار شود .همه كودكان بدون استثنا وتبعيض ،ويژگي هاي فردي يا خانوادگي مشمول اين حقوق مي شوند .
اصل 2- كودك بايدازحمايت ويژه برخوردار شودوامكانات ضروري جهت پرورش بدني ،فكري ، و... بنحوي سالم درمحيطي آزادتوسط قانون يامراجع زيربط دراختياروي قرار گيرد .
اصل 3- كودك بايستي از بدو تولد صاحب اسم ومليت باشد .
اصل 4- بايستي از امنيت اجتماعي بهره مند گردد.
اصل 5- كودكي ازلحاظ بدني ،فكري و... معلول است بايد تحت توجه خاص،آموزش لازم متناسب با وضع خاص وي قرارگيرد.
اصل 6- كودك خردسال را جزدرموارد استثنايي نبايدازمادرجداكرد.
اصل 7- كودك بايد از آموزش رايگان واجباري حداقل درمدارج ابتدائي بهره مند گردد .
اصل 8- كودك بايد درهر شرايطي جزو اولين كساني باشد كه از تسهيلات بهره مندگردد .و...
منابع
1-:كتاب كودك آزاري، اعظم نقوي .مريم فتاحي ، نشر دانژه 1387 كتاب كودك آزاري، موسوي چلك،طباطبائي، آقا بيگلوئي. 1380:2
كتاب مددكاري اجتماعي 1( موسوي چلك. نشرسمت ، 1383 ):3
1384 انتشارات آريان ،هوشنگ آبروشن. آزاري، كتاب كودك:4
5: كتاب حقوق كودك ،شيرين عبادي
6: پايان نامه بررسي ميزان آگاهي والدين ازحقوق جهاني كودك و رابطه آن باكودك آزاري دركودكان 5تا6ساله سنندج.پگاه شوهاني
7:نشريه مشاورخانواده،آيا كودك ملك شخصي شماست؟موسوي چلك 1381
8:نشريه همشهري،آسيب شناسي كودك آزاري.حسين بازرگاني
9: مقاله كودك آزاري،سميه دانشگر،دانشكده حقوق علامه طباطبائي
| < قبلی | بعدی > |
|---|
