چرا يك فرد دست به خودكشي مي‌زند و خود را از حيات ساقط مي‌كند؟ سوالي است كه تاكنون شايد در ذهن چندين صد نفر و يا شايد چندين هزار نفر سكنه اين كره خاكي خطور كرده باشد. شايد آن‌هايي كه خودكشي كرده‌اند تنها جواب اين سوال را داشته باشند و آن را بدانند و شايد پيش از اقدام به خودكشي اين سوالات را از خود پرسيده باشند كه چرا دست به خودكشي مي‌زنم. شايد هم افرادي باشند كه برخلاف صدها و يا هزاران نفري كه به اين موضوع و راه‌هاي انجام خودكشي فكر مي‌كنند تا به حال به اين مساله وقعي نگذاشته‌اند وزندگی عادی خود را دارند.

به گزارش سرويس «اجتماعي» ايسنا، بر اساس گزارش انجمن جلوگيري از خودكشي آمريكا، خودكشي يا ساقط كردن و يا قطع شدن حيات از يك موجود جاندار به دوگونه انجام مي‌شود كه يكي استفاده از روش‌هاي فيزيكي است و ديگري با استفاده از داروست و در آن، فرد يا خودش را با دست خودش مي‌كشد يا به او تلقين مي‌شود كه خودكشي كند.

براساس آمارهاي رسمي منتشر شده از سوي سازمان ملل در سال 2008 ميلادي، اكثر كشورهاي جهان با بحران هويت و خودكشي جوانان و نوجوانان مواجه بودند.

به عقيده روانشناسان و روانپزشكان، افرادي كه دست به خودكشي مي‌زنند اكثرا دچار عذاب وجدان بوده و يا گرفتار مشكلات مالي و خانوادگي هستند. همچنين براساس يك آمار منتشر شده از سوي روانشناسان، علت خودکشي بيش از هر چيز، بيماري‌هاي رواني و به خصوص افسردگي شديد است و گروهي نيز بر اين باورند که خودکشي، ريشه‌هاي ژنتيک دارد. اما به دليل آن كه نمي‌توانند از راه و روش درست، مشكلات خود را حل كنند و يا به شخصي دسترسي ندارند كه بتواند به آن‌ها كمك كند، دست به خودكشي مي‌زنند.

براين اساس، اگر به اين افراد كمك روحي مناسب شود و محيط را براي آنان آرام و بدون تشنج نگه داشت، احتمال بازگشت به حالت رواني وخيم كه منجر به خودكشي يا حتي در برخي موارد «ديگر‌كشي» مي‌شود، بسيار كم است.

براساس گزارشات رسمي سازمان بهداشت جهاني، دختران و زناني كه در خانواده‌هاي مذهبي زندگي مي‌كنند، در صورت هتك حرمت و تجاوز به عنف، ‌اقدام به خودكشي مي‌كنند كه اين عامل بستگي به شخصيت فردي نيز دارد؛ چرا‌كه نمي‌خواهند «انگشت‌نماي» مردم شوند

البته اين نظريه اشتباه است و روانشناسان معتقدند كه اگر اين دسته از افراد كه مورد تجاوز قرار گرفته‌اند تحت مشاوره درماني قرار بگيرند و خانواده‌هاي خود را از مشكلشان مطلع كنند، دست به خودكشي نمي‌زنند.

براساس آمارهاي موجود در مورد ابزار خودكشي، استفاده از دارو نشانگر تصميم قبلي در اقدام به خودکشي است.

از طرفي، آمارهاي صندوق حمايت از كودكان سازمان ملل (يونيسف) نيز نشان از اين مساله دارد كه خودكشي ميان نوجوانان به ويژه در ايالات متحده آمريكا و اخيرا در «فنلاند» به يك بحران در معضل داخلي و جهاني بدل شده و دانش‌آموزان در سنين مختلف به‌ويژه در راهنمايي و دبيرستان پس از اقدام به تيراندازي و كشتار همكلاسان و معلمان خود، دست به خودكشي مي‌زنند كه اين نوع از خودكشي را روانشناسان جوامع غربي، يك اعتراض به وضع حاضر در جامعه دانسته و به آن ربط داده‌اند.

بر‌اساس آمارهاي منتشر شده از سوي «جامعه خودكشي آمريكا و انجمن حمايت از نجات يافتگان از خودكشي»، مشخص شد كه از هر شش نفر يك نفر دچار تفكرات در مورد خودكشي و راه‌هاي خودكشي كردن شده و از 10 نفر، يك يا دو نفر در طول عمر خود در مورد خودكشي فكر مي‌كنند.

همچنين طبق آمارهاي رسمي سازمان بهداشت جهاني، بريدن رگ دست، گردن، غرق كردن عمدي، خودسوزي، دار زدن و شوك مرگ به وسيله جريان برق از بيشترين و متداول‌ترين روش‌هاي به كار گرفته شده توسط افراد براي اقدام به خودكشي در جهان اعلام شده‌اند.

البته بايد به اين نكته اشاره كرد كه خودسوزي بيشتر در جوامع آسيايي و چند كشور در آمريكاي جنوبي رايج بوده و در ميان زنان عموميت دارد.

دار زدن نيز اكثر براي افرادي است كه يا در زمينه تجارت با شكست مواجه شده‌اند و يا در زندان به حبس‌هاي طولاني مدت محكوم شدند و بهترين راه براي خاتمه دادن به زندگي خود را، دار زدن خودشان مي‌دانند.

زدن رگ دست و يا گردن نيز براي افرادي است كه براي اولين بار دچار شكست عاطفي در طول زندگيشان شده‌اند و به اميد مردن از خونريزي مداوم و فراوان، اقدام به اين كار مي‌كنند؛ اما 45 درصد اين افراد از مرگ حتمي جان سالم به در مي‌برند.

بنا به نظر كارشناسان مسايل مذهبي و ديني در اديان مختلف، خودكشي جزو گناهان بزرگ محسوب شده و بهتر است كه فرد به جاي آن‌كه اقدام به خودكشي كند، طرز و راه و روش زندگاني و حيات خود را تغيير دهند. همچنين روانپزشكان و روان‌درمانان اقدام به خودكشي در فرد را ضعف شخصيتي در آن شخص مي‌دانند و بر اين عقيده‌اند كه افرادي كه در هر زمينه‌اي دچار شكست و بحران مي‌شوند، بايد در پي چاره‌جويي و راه‌حل براي مشكل خود باشند، نه آن‌كه خود را از زندگي خلاص كنند.

براساس نظريه روانپزشكان، بهترين درمان براي اين گونه افراد دلايل مهم و قابل اهميت براي ادامه حيات و زندگي است و باعث مي‌شود تا ذهن فرد از افكار مخرب پاك شده و اميد به زندگي در وي بيدار شود.

به همين منظور روانپزشكان توصيه اكيد دارند كه اگر به ذهن شما يا نزديكانتان افكار مخربي در مورد دست زدن به خودكشي و يا راه‌هايي براي اين كار خطور كرد، سريعا به مراكز مشاوره مراجعه كنيد؛ همچنين اگر به شدت افسرده بوده و يا به مصرف مواد مخدر معتاد هستيد و يا اضطراب و تشنج شديد داريد، بايد خود را درمان كنيد تا اين مشكلات به خودكشي و يا ديگر‌كشي تبديل نشوند.

علاوه بر‌اين، هيچ‌گاه به اشكال مختلف خودكشي فكر نكرده و از صحبت كردن در مورد آن جدا خود‌داري كنيد؛ چرا‌كه باعث مي‌شود شما و يا افرادي كه در كنار شما هستند، به انجام آن ترغيب و تشويق شوند. بهتر آن است كه ذهنتان را به سمت مسايل و افكار خوب متمايل كنيد.

بر اساس منابع آمارها و آزمون‌هاي شخصيتي، بحران‌ خودكشي در افراد معمولا به صورت دوره‌اي و گهگاه باز مي‌گردند. به همين دليل، بهتر آن است افرادي كه سابقه فكر كردن به خودكشي يا اقدام به خودكشي داشته‌اند، تحت درمان و نظر روان‌پزشكاني معتمد قرار بگيرند.

براساس آمارهاي موجود كه توسط بانك جهاني در سال 2007 ميلادي منتشر شده است، مشخص شد كه ميزان خودكشي در كشورهاي توسعه‌يافته و صنعتي بيشتر از كشور‌هاي در حال توسعه و فقير است. به طوري ‌كه سالانه هزاران نفر در كشورهاي توسعه‌يافته، اقدام به خودكشي مي‌كنند كه از اين ميزان، تنها چهار تا شش نفر جان سالم به در مي‌برند، اما تا آ‌خر عمر خود افسرده و دل‌مرده مي‌مانند و اكثرا در بيمارستان‌هاي رواني زندگي مي‌كنند.

آمارهاي منتشر شده از سوي سازمان ملل در سال 2008 ميلادي نيز نشان از اين موضوع دارد كه در كشورهاي مختلف از هر صد هزار نفر چه تعداد خودكشي موفق داشته‌اند. براين اساس، اتريش با 32 درصد، فنلاند با 42 درصد، فرانسه با 36 درصد، گويان با 45 درصد، ژاپن با 50 درصد، قزاقستان با 53 درصد، كره با 50 درصد، سيبري با 32 درصد، اسلووني با 54 درصد، سريلانكا با 60 درصد، سوئيس با 34 درصد، اوكراين با 47 درصد و آمريكا با 45 درصد، در صدر جدول قرار دارند و كشورهايي نظير «آنتيگوآ»، جزاير «آميگوآ» و «بار بودا» در اقيانوس آرام، «باربادوس»، «هندوراس‌»، «هائيتي»، «جامائيكا» و «اردن» در مجموع زن و مرد اصلا آماري از خودكشي ندارند.

در نهايت بايد به اين نكته توجه داشت كه ميزان اعتقاد و روش زندگي هر فرد و شرايط حيات وي باعث مي‌شود كه وي در مسير خودكشي گام بردارد.

تخمین زده شده که تقریبا 90%افرادی که با ارتکاب به خودکشی به زندگیشان پایان می دهند ، اختلالات روانی دارند .و 60% آنها در زمان ارتکاب افسرده بوده اند. در حقیقت همه ی انواع اختلالات خلقی به وضوح با رفتار های خودکشی گرایانه پیوند یافته اند . افسردگی و نشانه هایش ( مانند غمگینی ، بی علاقگی ، اضطراب ، کج خلقی ( تحریک پذیری ) ، اختلالت خوردن و اختلالات خوابیدن ) هشدار دهنده ی احتمال خطر خودکشی هستند.

رفتار خودکشی گرایانه چیست ؟

رفتار خودکشی گرایانه به عنوان تمایل یا عملی که منجر به مرگ خود شخص به صورت ارادی و داوطلبانه می شود ، تعریف شده است. قصد ( نیتی ) که منجر به مرگ شخص می شود در تعریف ضروری است.

خودکشی اشاره دارد به مرگ خود فرد به صورت تعمدی

 چه عواملی باعث می شوند تا نوجوانان اقدام به خودکشی کنند ؟

نوجوانی یک دوره ی پر از دغدغده است که با تغییرات عمده ای مانند : تغییرات جسمی ، تغییراتی در تفکر و تغییراتی در احساسات نوجوان همراه است. احساسات نیرومندی از تنش ، گم گشتگی ، ترس و تردید و همچنین فشار برای موفق شدن و توانایی فکر کردن درباره امور با یک سبک ( شیوه ی ) جدید ، توانایی حل مسئله و تصمیم گیری نوجوان را تحت تأثیر قرار می دهند. برای برخی نوجوانان وقتی تغییرات رشد طبیعی ( بهنجار ) با سایر رویدادها یا تغییرات در خانواده مثل طلاق یا نقل مکان کردن به محل جدید ، تغییر در روابط دوستی مشکلات ( سختی هایی ) در مدرسه و سایر فقدان ها، همراه شود می تواند برای نوجوان خیلی ناراحت کننده و طاقت فرسا باشد.

تقریبا 12 تا 25 درصد از بچه های بزرگتر یا نوجوانان برخی شکل های تفکر درباره ی خودکشی ( اندیشه پردازی خودکشی گرایانه ) را برای یک یا چند بار تجربه کرده اند . وقتی احساسات یا افکار خیلی ماندگار یا مزمن شوند ، با تغییراتی در رفتار یا تدابیر خاصی برای خودکشی همراه می شوند و ریسک اقدام به خودکشی را افزایش می دهند.

تا کنون چه اطلاعاتی پیرامون خودکشی نوجوانان بدست آمده ؟

خودکشی سومین علت منجر به مرگ در سنین 15 تا 24 سالگی است و همچنین سومین علت مرگ در 10 تا 14 سالگی نیز می باشد . بر طبق انجمن ملی بهداشت روان ( NIMH) ، پژوهش های معتبری به شرح ذیل انجام شده است :

• از هر 25 اقدام به خودکشی 8مورد آن خودکشی موفق یا خودکشی به انجام رسیده (یا کامل ) است. این رقم می تواند در نوجوانان با نسبت بیشتری وجود داشته باشد.

• عوامل خطر زا در اقدام به خودکشی نوجوانان : افسردگی ، سؤ مصرف مواد ، پرخاشگری یا رفتار های در هم گسیخته است.

• مراکز کنترل یا پیشگیری از اختلالات ( CDS) موارد زیر را گزارش کرده اند.

• ● مردان چهار برابر بیشتر از زنان احتمال دارد که از خودکشی بمیرند

• ● احتمال اقدام به خودکشی در زنان بیشتر از مردان است.

• ● تقریبا در بیش از نیمی از خودکشی جوانان از سلاح گرم استفاده شده است.

عوامل خطر زا در خودکشی کدامند؟

عوامل خطر زای خودکشی همراه با سن ، جنس ، تأثیرات اجتماعی و فرهنگی تغییر می کنند و ممکن است این عوامل در طول زمان نیز تغییر کنند .

عوامل خطر زا برای خودکشی غالبا در ترکیب با یکدیگر رخ می دهند.

در زیر برخی از عوامل ( فاکتورهای ) خطر زا که ممکن است در خودکشی تأثیر داشته باشند ، آمده است:

• یک یا چند اختلال روانی قابل تشخیص یا سؤ مصرف مواد

• رفتار های تکانشی

• رویداد های ناخوشایند یا نا خواسته ی زندگی یا صدمات و خسارات

• تاریخچه ی خانوادگی اختلال روانی یا سؤ مصرف مواد

• تاریخچه ی خانوادگی خودکشی

• خشونت های خانوادگی شامل بهره کشی جسمی ، جنسی یا کلامی/هیجانی

• اقدام به خودکشی در گذشته

• وجود اسلحه ی گرم در خانه

• حبس بودن

• در معرض رفتار های خودکشی دیگران قرار گرفتن ( شامل خانواده ، همسالان ، در اخبار و داستان ها )

علائم هشدار دهنده ، احساسات ، افکار یا رفتار های خودکشی گرایانه :

بیشتر علائم هشدار دهنده ی احساسات خودکشی گرایانه در واقع علائم افسردگی نیز هستند.

مشاهده ی رفتار های زیر توسط والدین یا مراقبان می تواند در شناسایی نوجوانانی که در خطر اقدام به خودکشی قرار گرفته اند ، مفید باشد

• تغییرات در عادات غذایی و خوابیدن

• کاهش علاقه به فعالیتهای عادی یا همیشگی

• کناره گیری از دوستان و اعضای خانواده

• رفتار های برون ریزی و فرار کردن

• مصرف الکل و مواد مخدر

• غفلت کردن از وضعیت ظاهر

• خطر جویی غیر ضروری

• تمایل یا شیفتگی به مرگ و مردن

• افزایش شکایتهای فیزیکی اغلب همراه با درماندگی هیجانی نظیر دل درد سر درد و خستگی

• کمبود علاقه به مدرسه و تکالیف مدرسه

• احساس ملالت یا خستگی

• به سختی تمرکز کردن

• احساساتی از تمایل به مرگ داشتن

• عدم واکنش به تحسین دیگران

• اشاره کردن به طرح ها یا نقشه هایی برای خودکشی کردن مانند موارد ذیل:

• به صورت شفاهی بیان کردن « من می خواهم خودم را بکشم » یا « من خیال دارم خودکشی کنم »

• دادن تذکرات شفاهی مانند :« من بیشتر از این نمی خواهم یک مشکل باشم » یا « اگر اتفاقی برای من افتاد می خواهم تو بدانی که .......»

• واگذار کردن یا بخشیدن دارایی های مورد علاقه یا دور انداختن چیز های با اهمیت

• به طور ناگهانی شاد بودن بعد از یک دوره ی افسردگی

• بیان کردن افکار عجیب و غریب

• نوشتن یادداشت هایی پیرامون خودکشی به یک یا چند نفر

تهدید های خودکشی با نا امیدی زیاد و فریاد زدن برای کمک مرتبط است.هر کودک یا نوجوانی که افکار خودکشی گرایانه داشته باشد باید فورا مورد ارزیابی قرار گیرد .

علائم هشدار دهنده ی احساسات ، افکار و رفتار های خودکشی گرایانه با سایر وضعیتهای پزشکی یا مسائل روانپزشکی شباهت دارد .

همیشه برای تشخیص با پزشک کودکتان مشورت کنید

درمان احساسات و رفتار های خودکشی گرایانه :

درمان خاص برای احساسات و رفتار های خودکشی گرایانه توسط پزشک نوجوانتان بر اساس موارد زیر تعیین می شود :

• سن ، سلامت عمومی و تاریخچه ی پزشکی نوجوان

• شدت و میزان علائم و نشانه ها در نوجوان

• میزان جدیت در اقدام به خودکشی

• میزان تحمل برای داروهای خاص و سایر درمان ها

• میزان انتظار و پیش بینی در خصوص خطر خودکشی در آینده

• نظر پزشک و اولویت درمانی او

هر نوجوانی که اقدام به خودکشی کرده است نیازمند یک ارزیابی بدنی اولیه و درمان است و تا زمانی که از نظر فیزیکی ( جسمی ) در وضعیت پایداری قرار گیرد این فرایند باید ادامه یابد .

درمان ها سلامت روان برای احساسات ، افکار یا رفتار های خودکشی گرایانه با ارزیابی جزئیاتی از وقایع زندگی نوجوان در طول 2 یا 3 روز قبل از اقدام به رفتار های خودکشی گرایانه آغاز می شود.

در تصمیم گیری پیرامون نیاز های درمانی نوجوان ، ارزیابی گسترده از نوجوان و خانواده ی او نیز نقش دارند.

توصیه های درمانی شامل: فرد درمانی برای نوجوان ، خانواده درمانی و در صورت لزوم بستری شدن به منظور نظارت بر نوجوان و فراهم آوردن محیط امن .

در هر فرایند درمانی والدین نقش مهمی در حمایت از نوجوان دارند.

پیشگیری از خودکشی :

شناسایی و پیشگیری و اقدام زود هنگام از اختلالات روانی و سؤ مصرف مواد ، مؤثر ترین راه در پیشگیری از خودکشی و رفتار های خودکشی گرایانه است.

مطالعات نشان می دهند که افرادی که بر شناسایی و درمان بیماری های روانی و سؤمصرف مواد ، مقابله با تنش و کنترل کردن رفتار های پرخاشگرانه متمرکزند ، احتمال موفقیت آنها در برنامه های پیشگیری بیشتر است.

بر طبق بنیاد آمریکایی پیشگیری از خودکشی (AFSP) برای پیشگیری از اقدام به خودکشی باید علائم هشدار دهنده ای را که نوجوانان به کار می برند را بشناسیم .

برقرار کردن و داشتن ارتباط دوستانه و بی آلایش با نوجوان و دوستانش می تواند از اقدام به خودکشی نوجوان جلوگیری کند و در صورت لزوم فرصتی برای کمک به او فراهم آورد .

علائم هشدار دهنده ی افسردگی نوجوان :

• داشتن احساس غمگینی یا نا امیدی

• کاهش سطح عملکد در مدرسه

• عدم علاقه یا لذت به فعالیتهای اجتماعی و ورزشی

• خوابیدن خیلی زیاد یا خیلی کم

• تغییر در وزن بدن یا میزان اشتها

• ناآرامی ، بی قراری ، یا کج خلقی

• سؤ مصرف مواد

اقداماتی که والدین می توانند در پیشگیری از خودکشی نوجوان به عمل آورند:

• دور نگهداشتن دارو ها و اسلحه گرم از دسترس بچه ها

• فراهم آوردن کمکهای پزشکی یا تخصصی بهداشت روان برای بچه ها

• حمایت از نوجوان ( گوش دادن به او ، پرهیز از انتقاد بی مورد و زیادی ، دائم در ارتباط بودن با او )

• آگاه کردن نوجوان ( از طریق کتابخانه ، گروه های حمایت ملی و اینترنت )

اقداماتی که نوجوانان می توانند در پیشگیری از خودکشی دوستشان به عمل آورند:

• رفتار های دوستانتان و بحث هایی از خودکشی را جدی بگیرید

• دوستانتان را ترغیب کنید تا کمک های تخصصی دریافت کنند و در صورت لزوم آنها را همراهی کنید

• با فرد بزرگسالی که مورد اعتماد شما است صحبت کنید و هیچ وقت به تنهایی به دوستتان کمک نکنید.

هر ساله تعداد زیادی از نوجوانان اقدام به خودکشی می کنند که مساعدت متخصصان مشاوره ای در پیشگیری از خودکشی در یک مقیاس جهانی ، حیاتی و ضروری است.

عوامل حمایتی :

عوامل و فاکتور های حمایتی احتمال اقدام به خودکشی در نوجوانان را کاهش می دهند ، در حقیقت از این عوامل به عنوان عایقی در برابر خودکشی نام برده شده اند که عبارتند از :

• حمایت از جانب خانواده ، دوستان و سایر افراد مهم در زندگی نوجوان

• اعتقادات مذهبی ، فرهنگی و قومی

• درگیری یا گرفتاری اجتماعی

• زندگی اجتماعی خشنود کننده و رضایت بخش

• یکپارچگی اجتماعی برای مثال از طریق اشتغال و استفاده ی مفید مفید از اوقات فراغت.

• دستیابی به خدمات و مراقبتهای بهداشت روان

اگر چه چنین عوامل حمایتی احتمال وقوع خودکشی را به طور کامل خنثی نمی کنند اما در پیشگیری از آن بسیار مؤثرند

« به امید روزی که در هیچ جای این کره ی خاکی هیچ نوجوان یا کودکی دست به خودکشی نزند »

فهرست منابع :

www. Aftab.ir

www.health system.virginia .edu

  تهیه کننده : ن. شکیبا